21 · دليل المدينة
ديار بكر
مدينة الأسوار البازلتية وحدائق هَوسل ونهر دجلة
أُقيمت ديار بكر، واسمها القديم أميدا، على هضبة بازلتية مشرفة على الوادي عند الضفة الغربية لنهر دجلة. وأُدرجت أسوارها البازلتية السوداء التي تحيط بداخل السور (قضاء سور) بطول نحو 5 كم وأكثر من 80 برجًا، مع حدائق هَوسل في وادي دجلة، في قائمة التراث العالمي لليونسكو عام 2015. وداخل الأسوار يُتجول سيرًا في الجامع الكبير، أحد أقدم جوامع الأناضول، وخان حسن باشا، والمدرستين الزنجيرية والمسعودية، وكنيستي سورب غيراغوس والسيدة مريم، وقصر جميل باشا، وبيتي ضياء غوك ألب وجاهد صدقي طارانجي؛ ويروي متحف الآثار في القلعة الداخلية ماضي المنطقة منذ العصر الحجري الحديث. وجنوب المدينة على دجلة جسر العشر عيون الباقي من القرن 11. وتشكّل حامية زرزوان الرومانية في تشينار، وقلعة إغيل وأضرحة الأنبياء فيها، وجسر ملابادي على حدود سلوان مساراتٍ ليوم واحد داخل الولاية. ومن أبرز نكهات المطبخ كباب الكبد ودولما الأضلاع (قبورغا دولماسي) والمفتونة وكنافة «بورما».
ترجمة آلية — تُرجم هذا المحتوى آليًا وقد يختلف عن النص التركي الأصلي.45
مواقع
0
مسارات
0
شارات
ماذا نستكشف؟

متحف
Ahmed Arif Edebiyat Müze Kütüphanesi
Sur, ديار بكر
Şair Ahmed Arif'e ithaf edilen, kişisel eşyaları ve el yazısı şiirlerini sergileyen avlulu konak müze-kütüphane.

جامع
Behram Paşa Camii
Sur, ديار بكر
Vali Behram Paşa'nın 1564–1572 arasında yaptırdığı, Mimar Sinan'a atfedilen bazalt Osmanlı camisi.

كهف
Birkleyn Mağaraları ve Dicle Tüneli
Lice, ديار بكر
Dicle'nin bir kolunun içinden aktığı doğal tünel ve Asur krallarının yazıt ve kabartmalarını taşıyan mağaralar.

منزل متحف
Cahit Sıtkı Tarancı Müzesi
Sur, ديار بكر
Şair Cahit Sıtkı Tarancı'nın doğduğu, mevsimlere göre bölümlenmiş 1733 tarihli avlulu Diyarbakır evi.

تلّ أثري
Çayönü Tepesi
Ergani, ديار بكر
Avcı-toplayıcılıktan tarıma geçişi kesintisiz belgeleyen, yaklaşık 12 bin yıllık Neolitik yerleşim.

متحف
Cemil Paşa Konağı (Kent Müzesi)
Sur, ديار بكر
Harem ve selamlık bölümleriyle 42 odalı bazalt konak; bugün Diyarbakır Kent Müzesi olarak kullanılıyor.
ينابيع حارة
Çermik Kaplıcaları
Çermik, ديار بكر
İlçeye adını veren, Orta Çağ'dan beri kullanılan ve tarihi Büyük Paşa ile Küçük Paşa hamamlarını barındıran termal kaynaklar.
جامع
Çermik Ulu Camii
Çermik, ديار بكر
İki ayrı dönemde yapılan, taç kapısı Artuklu döneminden kalan ve Sultan Alaaddin Camii olarak da anılan cami.
جسر
Çüngüş Köprüsü
Çüngüş, ديار بكر
Çüngüş Çayı üzerinde, ayakları doğal kayalara oturtulmuş, sivri kemerli tek gözlü tarihî taş köprü.
مركز ثقافي
Dengbêj Evi
Sur, ديار بكر
Sözlü anlatı ve ezgi geleneği dengbêjliği yaşatmak için açılan, dengbêjlerin bir araya geldiği tarihi Sur evi.
جسر
Devegeçidi Köprüsü
Yenişehir, ديار بكر
Kentin yaklaşık 20 km kuzeyinde, Devegeçidi Suyu üzerinde siyah taş kaplamalı tarihi köprü ve çevresindeki piknik alanı.

بحيرة سدّ وبركة
Dicle Baraj Gölü (Eğil kıyısı)
Eğil, ديار بكر
Eğil Kalesi'nin dibinde, kanyon benzeri vadiye dolan Dicle Baraj Gölü kıyısı; tekne gezisi ve su sporlarıyla bilinir.

متحف
Diyarbakır Arkeoloji Müzesi
Sur, ديار بكر
İç Kale'deki tarihi binalarda, Körtik Tepe'den Zerzevan'a bölge kazılarının buluntularını sergileyen müze.

قلعة
Diyarbakır Surları
Sur, ديار بكر
Suriçi'ni dört ana kapı ve onlarca burçla çevreleyen, UNESCO Dünya Mirası listesindeki bazalt kent surları.

جامع
Diyarbakır Ulu Camii
Sur, ديار بكر
Anadolu'nun en eski camilerinden sayılan, Mesudiye ve Zinciriye medreseleriyle bir yapı topluluğu oluşturan Ulu Cami.

قلعة
Eğil Kalesi ve Kaya Mezarları
Eğil, ديار بكر
Üç yanı derin vadilerle çevrili yekpare kaya üzerindeki Asur kökenli kale; batı yüzünde çivi yazılı kral kabartması var.

جامع
Fatih Paşa (Kurşunlu) Camii
Sur, ديار بكر
Kentin ilk Osmanlı valisi Bıyıklı Mehmed Paşa'nın 1516–1520'de yaptırdığı, kurşun kaplı kubbesiyle bilinen cami.

قصر تاريخي (كوناك)
Gazi Köşkü
Yenişehir, ديار بكر
Dicle vadisindeki bahçeler arasında, Atatürk'ün 1916–1917'de karargâh olarak kullandığı Akkoyunlu dönemi köşkü.
جسر
Haburman Köprüsü
Çermik, ديار بكر
Artuklu prensesi Zübeyde Hatun'un 1179–80'de yaptırdığı, Sinek Çayı üzerindeki tek büyük kemerli taş köprü.
جامع
Hani Ulu Camii
Hani, ديار بكر
Aynü'l Kebir su kaynağının kuzeyinde, sarı kalker taştan düz damlı, 2022'de restore edilen tarihi cami.

خان وكرفانسراي
Hasan Paşa Hanı
Sur, ديار بكر
Ulu Cami'nin karşısında, 1572–1575 arasında Vezirzade Hasan Paşa'nın yaptırdığı iki katlı Osmanlı hanı.

كهف
Hasuni Mağaraları
Silvan, ديار بكر
Silvan'ın kuzeydoğusunda, kalker kayalara oyulmuş yaklaşık 300 konut mağarası ve sarnıçtan oluşan tarihi vadi yerleşimi.

جامع
Hazreti Süleyman Camii
Sur, ديار بكر
İç Kale surlarına yaslanan, sahabe kabirlerinin bulunduğu türbesiyle önemli bir ziyaretgâh olan 1160 tarihli cami.
جامع
Hazro Ulu Camii
Hazro, ديار بكر
Hazro ilçe merkezinde, özgün tek kubbeli kare planı sonradan eklenen mekânlarla genişletilmiş tarihi cami.

طبيعة
Hevsel Bahçeleri
Sur, ديار بكر
Surlarla Dicle arasında uzanan, binlerce yıldır kenti besleyen ve kuşlara yaşam alanı olan UNESCO mirası bahçeler.

مقبرة صخرية
Hilar Mağaraları (Kaya Mezarları)
Ergani, ديار بكر
Çayönü'nün hemen güneyinde, MS 100–325 arasında mezar olarak kullanılan kayaya oyulmuş mağaralar; 2024'te ören yeri oldu.

قلعة
İç Kale
Sur, ديار بكر
Kentin ilk yerleşim yeri sayılan, Amida Höyüğü, Artuklu Kemeri ve müze yapılarını barındıran surla çevrili iç kale.

جامع
İskender Paşa Camii
Sur, ديار بكر
Vali Çerkes İskender Paşa'nın yaptırdığı, almaşık siyah-beyaz taş duvarlı tek kubbeli 16. yüzyıl camisi.
قلعة
Kefrum Kalesi
Kulp, ديار بكر
Kulp'ta sarp bir yükselti üzerinde, surları bölgede tuğladan yapılmış tek kale olarak anılan iç ve dış kaleli yapı.
جامع
Lice Ulu Camii (Vakıf Ahmet Bey Camii)
Lice, ديار بكر
Atak Emiri Vakıf Ahmet Bey'in 1540'ta yaptırdığı, banisinin kabrini de barındıran beyaz taşlı tarihi cami.

جسر
Malabadi Köprüsü
Silvan, ديار بكر
Batman Çayı üzerinde, 1147'de Artuklu Timurtaş'ın yaptırdığı, dev sivri kemeriyle dünyanın en geniş açıklıklı taş köprülerinden.

كنيسة
Mar Petyun Keldani Kilisesi
Sur, ديار بكر
17. yüzyılda inşa edilen, küçük cemaatiyle Diyarbakır'da hâlâ kullanılan Keldani Katolik kilisesi.

جامع
Melek Ahmed Paşa Camii
Sur, ديار بكر
Alt katında tonozlu mekânlar ve sokağa geçit veren abbarası bulunan, çini mihraplı iki katlı Osmanlı camisi.

كنيسة
Meryem Ana Süryani Kadim Kilisesi
Sur, ديار بكر
Kökeni 3. yüzyıla dayandığı düşünülen, iki avlulu ve faal Süryani Ortodoks kilisesi.

جامع
Nebî Camii
Sur, ديار بكر
Dağ Kapı yakınında, siyah-beyaz taş sıralı minaresiyle tanınan tek kubbeli Akkoyunlu dönemi camisi.

جسر
On Gözlü (Dicle) Köprüsü
Yenişehir, ديار بكر
Dicle üzerinde on kemeriyle uzanan, Mervani dönemine ait 1065 tarihli kitabeli bazalt köprü.

جامع
Safa (Parlı) Camii
Sur, ديار بكر
Uzun Hasan dönemine bağlanan, süslemeli minaresi ve aydınlık iç mekânıyla bilinen Akkoyunlu camisi.

جامع
Şeyh Mutahhar Camii ve Dört Ayaklı Minare
Sur, ديار بكر
Dört ince taş sütun üzerinde yükselen, Anadolu'da türünün tek örneği sayılan minaresiyle ünlü Akkoyunlu camisi.

جامع
Silvan Ulu Camii (Selahaddin-i Eyyubi Camii)
Silvan, ديار بكر
Artuklu hükümdarı Necmeddin Alpi'nin 1152–1157'de yaptırdığı, büyük mihrap önü kubbesiyle öncü bir Anadolu camisi.

كنيسة
Surp Giragos Ermeni Kilisesi
Sur, ديار بكر
Orta Doğu'nun en büyük Ermeni kiliselerinden sayılan, restorasyon sonrası 2022'de yeniden açılan tarihi kilise.
حديقة طبيعية
Yabanardıl Şeyhandede Tabiat Parkı
Çermik, ديار بكر
Bazalt sütunlar üzerinden dökülen Şeyhandede ve Yabanardı şelalelerini içine alan, 2021'de ilan edilen tabiat parkı.

موقع أثري
Zerzevan Kalesi ve Mithras Tapınağı
Çınar, ديار بكر
Diyarbakır–Mardin yolu üzerinde kayalık bir tepedeki Roma sınır garnizonu; yeraltı Mithras tapınağıyla ünlü.

منزل متحف
Ziya Gökalp Müzesi
Sur, ديار بكر
Sosyolog ve yazar Ziya Gökalp'in 1876'da doğduğu, 1956'dan beri müze olan iki katlı bazalt Diyarbakır evi.

ضريح
Ziyaret Tepesi Peygamber Türbeleri (Hz. Zülkifl ve Hz. Elyesa)
Eğil, ديار بكر
Baraj suları altında kalmamaları için 1995'te Ziyaret Tepesi'ne taşınan Hz. Zülkifl ve Hz. Elyesa kabirleri.
أماكن دينية
Zülküf (Makam) Dağı
Ergani, ديار بكر
Ergani'nin kuzeyinde, Hz. Zülküf makamı, harap Meryem Ana Kilisesi ve kale kalıntısını barındıran çift doruklu dağ.
معلومات عملية
ترجمة آلية — تُرجم هذا المحتوى آليًا وقد يختلف عن النص التركي الأصلي.- المناخ
- مناخ قاري؛ الصيف شديد الحرارة والجفاف، والشتاء بارد ماطر
- ملاحظة
- زُر الجوامع والكنائس خارج أوقات العبادة وبلباس مناسب؛ وتحقق من المواعيد الحالية للمتاحف عبر muze.gov.tr
- أفضل فترة
- أبريل–مايو وسبتمبر–أكتوبر؛ وفي منتصف الصيف تتجاوز الحرارة 40 °C كثيرًا
- المواصلات
- مطار ديار بكر على بعد نحو 11 كم من مركز المدينة؛ وتوجد طرق برية وخط سكة حديد باتجاه شانلي أورفا وإلازيغ وماردين وباطمان
- داخل المدينة
- المباني داخل السور على مسافة قريبة سيرًا ابتداءً من داغ قابي؛ ويلزم مشوار قصير بسيارة أجرة أو ميني باص لجسر العشر عيون وهَوسل، ويُنصح بسيارة خاصة أو جولة لزرزوان وإغيل